Χάλλονας: το ελληνικό Halloween που επιζεί από τα αρχαία χρόνια

Σας αρέσει το Halloween αλλά σας ενοχλεί που κάθε τρεις και λίγο έρχονται και σας ρωτούν αν «το είχατε και στο χωριό σας». Σας λένε με ύφος αυστηρό ότι το Halloween είναι αμερικάνικο και πως ουδεμία σχέση έχει με τον ελληνικό πολιτισμό.

Μη θυμώνετε και μη στεναχωριέστε. Μπορείτε κάλλιστα να τους μιλήσετε για τον Χάλλονα και να τους αποδείξετε ότι το Halloween όχι μόνο αμερικάνικο δεν είναι αλλά αρχαιοελληνικό.

Και αν δεν ξέρετε τι ήταν ο Χάλλονας, θα σας πω.

celtic-halloween
Ο Χάλλονας είναι πανάρχαιη ελληνική γιορτή συνδεδεμένη με τη λατρεία της Δήμητρας και της Περσεφόνης. Η γιορτή ήταν αφιερωμένη στις ψυχές των νεκρών και είχε μαντικό και μαγοθρησκευτικό χαρακτήρα. Εορταζόταν στο τέλος του Οκτώβρη, τότε που σκοτείνιαζε νωρίς και που έπιαναν τα πρώτα κρύα του χειμώνα.

Η προέλευση της λέξης Χάλλονας είναι άγνωστη. Πιθανόν προέρχεται από τον Χαλλόνιο Δία, εκείνον που «χάλασε τη σχέση μάνας και κόρης» για χάρη του άδελφού του, του Άδη και του Κατω Κόσμου. Άλλη εκδοχή της προέλευσης συνδέει τον Χάλλονα με τα αλώνια όπου συνήθως λάβαινε τόπο η γιορτή ή από το ρήμα αλωνίζω, λόγο της αυξημένης κίνησης των πιστών που έτρεχαν από εδώ και από εκεί με δάδες, αναζητώντας την Περσεφόνη. Υπάρχει και μια τρίτη που συνδέει τον Χάλλονα με κάποιον από τους Τιτάνες που κατακεραυνώθηκε από τον Δία, ενώ πιο πριν λατρευόταν ως προστάτης της γης και της αλλαγής των εποχών, όπως ο Κρόνος.

QDkbm3WUHJgAeZG6PmuHtPer

Στη γιορτή του Χάλλονα πίστευαν ότι άνοιγε ο Κάτω Κόσμος για να υποδεχτεί τη θεά Περσεφόνη. Στο άνοιγμα αυτό έβγαιναν έξω οι ψυχές και στοίχειωναν τους ζωντανούς για αυτό και οι άνθρωποι άφηναν πάντα φαγητό έξω από τα σπίτια και τις αυλές ενώ απέφευγαν τα σταυροδρόμια μην και πετύχουν κανένα κακόβουλο πνεύμα, όπως τις Κήρες που αναζητούσαν την αργοπορημένη θεά για λογαριασμό του Άδη.

Στο Χάλλονα τηρούνταν το έθιμο του Τρικοτράτη, αυτό που αργότερα μετονομάστηκε σε Τρίκι-Τρίκι. Ο Τρικοτράτης ήταν αρχιερέας της θεάς Δήμητρας που πήγαινε από πόρτα σε πόρτα κρατώντας έναν πυρσό και ένα ρόδι, ρωτώντας τους κατοίκους αν «είδαν την κόρη». Ο Τρικοτράτης ήταν ο πρώτος που θέσπισε το έθιμο της μάσκας και από τότε όλοι πιστοί φορούσαν θλιμμένα προσωπεία.

a2b8886854690c11384ff451e1d62300

Άλλο έθιμο του Χάλλονα ήταν το κατέβασμα του φεγγαριού. Μαζεύονταν οι ιέρειες της Δήμητρας σε ένα χωράφι όπου έστηναν μια ιερή χύτρα. Ρωτούσαν ψηλά στον ουρανό τη Σελήνη να τους πει πού ήταν κρυμμένη η Περσεφόνη και ποιος την είχε κλέψει. Επειδή όμως το φεγγάρι δεν τους απαντούσε, το παγίδευαν μέσα στη χύτρα και το κατέβαζαν για να τους αποκαλύψει την κρυψώνα. Τότε ήταν που τρέχανε αλαφιασμένες και χτυπούσαν τη γη με βέργες ξύλων.

Χαρακτηριστικό του Χάλλονα ήταν το ρόδι-φανάρι που κρατούσαν οι πιστοί. Αφού μαδούσαν τελετουργικά τα σπόρια του ροδιού για να τα συλλέξουν και να τα προσφέρουν στους θεούς, άφηναν το ρόδι κούφιο και του άναβαν μέσα την ιερή φλόγα. Αν η φλόγα έκαιγε για μέρες, ο πιστός και ο οίκος τους θα είχαν καλό χειμώνα. Πολλούς αιώνες αργότερα το ρόδι αντικαταστήθηκε με νεροκολύθες.

ba513ad16751cf4866c92aea7bf899e8

Ο Χάλλονας συνεχίστηκε και στα χρόνια του Βυζαντίου όπου και απορροφήθηκε από τον Χριστιανισμό στα χρόνια του Μέγα Θεοδόσιου. Τα έθιμα παρέμειναν τα ίδια απλώς άλλαξε η λατρεία της θεάς Δήμητρας που έδωσε τη θέση της στον Άη Δημήτρη. Ο Χάλλονας επέζησε επειδή εορταζόταν στην επαρχία και πάντα με το πρόσχημα της γιορτής και του θανάτου του Αγίου Δημητρίου, μεγάλου αγίου του φθινοπώρου. Το μόνο που άλλαξε ήταν το έθιμο με το κατέβασμα του φεγγαριού το οποίο τηρούνταν κρυφά από γυναίκες. Τις γυναίκες αυτές τις κατηγορούσαν ως μάγισσες και αν τύχαινε να συλλάβουν κάποια να συμμετέχει στο τελετουργικό, την χτυπούσαν με σκουπόξυλα για να φύγει από μέσα της ο Διάβολος.

Επί Φραγκοκρατίας και Τουρκοκρατίας στον Χάλλονα προστέθηκαν τα Μουέρτια και το έθιμο του Μαμπούνη. Τα Μουέρτια ή Μόρτικα ή Μορτίκια είχαν να κάνουν με προσφορές στους νεκρούς. Όσο για τον Μαμπούνη, ήταν και αυτό ένα είδος προσφοράς που είχε περισσότερο χαρακτήρα φόρου παρά γιορτής. Οι Τούρκοι πίστευαν πως αν δεν πλήρωνες τον Μαμπούνη, εκείνος έστελνε τους Εννιά Μαύρους Χατζήδες ή Νάνους να αρπάξουν τα παιδιά και να φέρουν αρρώστιες και καταστροφή.

https___blogs-images.forbes.com_kristinakillgrove_files_2015_10_Clusone_danza_macabra_detail-1200x658

Η γιορτή του Χάλλονα επιβίωσε μέχρι τα χρόνια του Όθωνα καθώς και του Γεώργιου του Α’ όπου και ήρθε στην Αθήνα. Όμως το έθιμο του Τρίκι-Τρίκι είχε αρχίσει να γίνει βίαιο και έδινε την ευκαιρία σε τραμπούκους και ληστές να εισβάλουν σε σπίτια και να βασανίζουν κόσμο.

Ο Χάλλονας απαγορεύτηκε με βασιλικό διάταγμα λίγο πριν την αρχή του 20ου αιώνα. Τον επανέφεραν αργότερα οι πρόσφυγες του Πόντου και της Μικράς Ασίας αλλά οι Αθηναίοι όχι απλώς τον είχαν ξεχάσει αλλά τον θεώρησαν έθιμο ξενόφερτο και σατανικό.

Ο Χάλλονας έκανε ξανά την εμφάνιση του στην Αθήνα τη δεκαετία του 2010 όπου συνδέθηκε με τη γιορτή των Καθολικών Halloween ή αλλιώς η Παραμονή των Ψυχών ή η Γιορτή των Αγίων Πάντων.

Χαρούμενο Χάλλονα λοιπόν,
και του Χρόνου!

Γιώργος Χατζηκυριάκος 2018

ΥΓ: φυσικά πρόκειται για τρολάρισμα και προϊόν προσωπικής επινόησης. Συνέδεσα αρχαία φθινοπωρινά έθιμα με ιστορικά γεγονότα για να κατασκευάσω έναν μύθο καθαρά για θέμα σατυρικό. Άλλωστε στο πνεύμα του Halloween συγκαταλέγονται οι φάρσες και σκανδαλιές. Φάρσα λοιπόν!

About atheatosaster

Η σελίδα του συγγραφέα Γιώργου Χατζηκυριάκου
This entry was posted in Χωρίς κατηγορία. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s